Bỏ 5 tỷ đi du học để về nhận lương 1.000 USD/tháng? Lỗ hay lãi?

Nói đến giáo dục, người ta không thể nói là lỗ hay là lãi ngay được, giáo dục một con người trở thành người tốt, có ích cho xã hội thì 5 tỷ cũng là rẻ, và ngược lại, nếu là thành phần ăn bám xã hội hay gây nguy hiểm cho xã hội và người thân thì 5 triệu cũng là quá đắt.
Tôi tạm đặt vấn đề của câu chuyện như vậy để bắt đầu đi phân tích, tìm hiểu nguyên nhân vì sao người Việt Nam thích đi du học đến vậy.

Du học lỗ hay lãi?
Du học lỗ hay lãi?

– Tôi nhận thấy khát vọng và ước mơ đi du học bỏng cháy ngay trong suy nghĩ và hành động của phụ huynh, và trong đôi mắt của học sinh. Đó là một khát vọng chính đáng và đáng được tôn trọng để hiện thực hóa. Vì sao ư, vì thực sự ở các quốc gia đang phát triển họ có nền giáo dục tốt hơn ở Việt Nam, những điều mới mẻ, những giá trị tinh thần, văn hóa, tri thức và quyền năng con người.

– Tôi nhận thấy họ kỳ vọng vào nền giáo dục tiên tiến hơn, mong cho con cái những điều tốt đẹp nhất, sự chuẩn bị cho bệ phóng sự nghiệp, công việc và sự thành công trong tương lai. Mà nói rõ ràng ra đó là công việc ngon lành, mức lương thưởng cao, nhiều kỳ vọng về lương bổng và chức vụ.

– Sự hãnh diện về mặt tâm lý “có con học trời tây” cũng là một động lực khác góp phần vào quá trình ra quyết định để khiến các cha mẹ đồng tình với việc cho con đi du học.

– Một tỷ lệ nhỏ phụ huynh cho con đi du học (du học tự túc) thì mong muốn con cái thay đổi môi trường, hoặc một dạng con mình ở VN kém cỏi, sang đó có thể sẽ “ổn áp” hơn nhiều chăng và thế là tống khứ con sang nước ngoài học. Có nhiều du học sinh sau 3 năm, 5 năm đi về tiếng Việt vẫn là ngôn ngữ sử dụng cơ bản vì chả mấy khi dùng đến ngoại ngữ! Tôi cũng chứng kiến một vài bạn đi du học ở Pháp về thì tiếng Anh và tiếng Pháp đều không khá hơn gì lúc ở Việt Nam và kết quả là bằng 0 hoặc là “âm” vì đã tiêu rất nhiều tiền của gia đình cho những chuyến du lịch giả vờ là học hành.
– Bản thân học sinh cũng có động lực nội tâm là thích đi du học vì nghĩ rằng sang đó mình được tiếp cận cái mới, sung sướng bản thân và có thể tương lai tốt đẹp.
Du học sinh Việt Nam được chia thành dạng du học tự túc, du học dạng vừa học vừa làm, du học dạng học bổng. Mỗi dạng này sẽ cho ra những kết quả du học khác nhau chính là con người sau khi du học xong sẽ làm thay đổi cuộc đời họ ở mức độ như thế nào.
+ Du học nhờ học bổng: những sinh viên này thường rất xuất sắc, đạt được những thành tích cao trong học tập, nỗ lực và chăm chỉ trong học tập, tìm được niềm đa mê học tập và làm việc. Thường tìm kiếm các cơ hội học tập tốt hơn nữa sau khi tốt nghiệp đại học hoặc thạc sỹ tại quốc gia du học. Nhóm du học sinh này thường thành công về đường học tập tại quốc gia sở tại hơn nhóm khác. Nhóm này cũng thường ở lại các quốc gia này để làm việc (ít khi quay về VN), và nếu có quay về thì công việc ở VN cũng thường là làm tại cơ quan Nhà nước, hoặc các doanh nghiệp có cơ hội việc làm tốt. Đánh giá chung là nhóm du học sinh này thường khá thành công trong học tập, công việc, thu nhập trong tương lai. Tuy nhiên nhóm này chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong số các du học sinh VN đi du học.
+ Du học sinh du học tự túc: đây là nhóm du học sinh đi du học nhiều nhất tại Việt Nam, để có cơ hội đi du học, các gia đình phải đóng các khoản chi phí về học tập, sinh hoạt cho con cái du học tại nước ngoài với chi phi đắt đỏ (tùy trường, tùy quốc gia, tùy nơi sinh sống). Điển hình có những học sinh đi du học với mức kinh phí lên tới 2-3 tỷ/ 1 năm học.
Sau khi tốt nghiệp thì có nhiều sự lựa chọn: học tập tiếp lên cao, tìm học bổng học học lên, định cư ở nước ngoài, về VN làm việc v.v… tùy thuộc vào mong muốn của gia đình và từng cá nhân. Khi về VN làm việc thì mức lương, công việc, thăng tiến, môi trường làm việc là điều mà các ứng viên này quan tâm. Đặc biệt là nhiều người có sự kỳ vọng cao hơn so với đáp ứng thực tế của thị trường tuyển dụng lao động. Nhà tuyển dụng thường căn cứ vào quỹ lương, vị trí công việc, thứ bậc công việc, yêu cầu công việc (mô tả công việc chi tiết cho vị trí nhân sự đó) để đề xuất mức lương cho người lao động. Và các nhà tuyển dụng ở VN thì sẽ không sẵn lòng trả mức giá quá cao để có được một nhân sự “ưu tú học từ nước ngoài về” vì họ cũng hoạt động theo cơ chế thị trường.
– Nhóm du học sinh vừa học vừa làm: Nhóm này đi du học theo kiểu sáng học chiều làm, đi làm lấy tiền để đóng tiền học, đi học có kinh nghiệm và học ngôn ngữ để làm việc. Đây là nhóm rất năng động và có tính thực tiễn cao, cơ hội làm việc nhiều và đòi hỏi các mức lương phù hợp với điều kiện tại VN, vì ở các nước sở tại, họ cũng chỉ nhận được 20-30-50 triệu đồng tiền lương/ tháng với sự làm việc rất vất vả, cường độ cao.. Nhiều bạn sang bên Nhật, Hàn du học, sau đó về nước có thể đi làm cho các công ty Nhật Hàn hoặc trở thành vị trí cấp cao hơn trong các hệ thống công ty Nhật, Hàn để làm việc, một số khác có thể mở các trung tâm đào tạo nhân sự, đào tạo ngôn ngữ, thu nhập rất khá.

Thất nghiệp, lương thấp sau khi du học về là do đâu?

– Do kỳ vọng quá lớn của ứng viên tìm việc. Họ mong muốn mức lương cao, môi trường làm việc chuyên nghiệp, mức độ đãi ngộ phúc lợi “như Tây”… thì không phải là DN nào ở VN cũng có thể đáp ứng được, kể caar các doanh nghiệp lớn.
– Sự khác biệt về văn hóa kinh doanh, phương thức kinh doanh giữa “trời tây”, “đất nước Hàn QUốc năng động” và “Nhật Bản tinh hoa”… với VN là rất lớn. Vì thế không dễ dàng gì hòa hợp ngay cho các du học sinh học ở nước ngoài về VN, đặc biệt là du học sinh đi học từ hồi cấp 3 và sống 10-15 năm ở nước ngoài rồi mới về VN làm việc. Có một sự khác biệt không hề nhẹ.

Vậy phải làm thế nào để ngon lành tại Việt Nam?

– Chủ động tìm kiếm các cơ hội tại các tập đoàn đa quốc gia.
– Chủ động tìm kiếm các cơ hội tại các doanh nghiệp nước ngoài tại VN.
– Chủ động trong việc hoàn thiện các kỹ năng công việc để sẵn sàng làm việc tại Việt Nam.
– Xác định làm startup để làm những điều lớn lao hơn trong tương lai, thay vì làm thuê nhận lương 1-2 nghìn đô la, mà đáng lẽ lấy 5 tỷ đó gửi tiết kiệm thì giờ còn được nhiều tiền hơn.